مقدمه »»»»»

استان آذربایجان غربی با دارا بودن بیش از دو هزار روستا دارای سکنه.. تنوع اقلیمی گسترده..اراضی کشاورزی وسیع .مرزهای بین المللی و پهنه های حساس زیست محیطی نیازمند یک نظام یکپارچه پایدار و مبتنی بر آمایش سرزمینی در حوزه مدیریت پسماندهای روستایی است . 

پراکندگی روستاها از لحاظ جغرافیایی . نبود زیر ساخت های مناسب و مدرن جهت جمع آوری و دفن زباله بصورت بهداشتی و تخلیه غیر مجاز زباله در حریم روستاها تهدید جدی برای سلامت عمومی. منابع آبهای زیرزمینی و خاک محسوب میشود . 

این سند با رویکرد علمی .اجرایی و متناسب با ویژگیهای جغرافیایی استان جهت ارائه به دستگاه های اجرایی استان تهیه شده است . که امید است بطور بسیار جدی مورد عنایت مسئولین محترم  استان قرار گرفته باشد که مهمترین عامل توسعه یافتگی یک منطقه محسوب میشود . 

فصل اول »»»

تحلیل وضع موجود »»»

وضعیت جغرافیایی و محیطی..تنوع اقلیمی (کوهستانی.سرد سیر .نیمه خشک) وجود حوزه های آبریز حساس به ویژه حوزه دریاچه ارومیه..پراکندگی روستاها در مناطق صعب العبور.وابستگی بالای اقتصاد روستایی به کشاورزی و باغداری.

چالش های اصلی »»»»»

1) دفن سنتی و غیر بهداشتی زباله در حاشیه روستاها .. ورودی و خروجی های روستاها به اراضی کشاورزی و نهرها 

2) رها سازی پسما ند در مسیل‌ها و اراضی کشاورزی 

3) فقدان تفکیک از مبدا  و نبود سیستم حمل و نقل منطقه ای زباله 

4) ضعف در فرهنگ عمومی محیط زیست 

چالش‌ها و پیامدهای تداوم وضع موجود »»»»»»»»»

آلودگی منابع آبهای زیر زمینی ..افزایش بیماری‌ها عفونی ..تخریب مناظر طبیعی در روستاها ...کاهش جذابیت گردشگری ...تهدید اراضی کشاورزی و آلوده شدن آنها 

فصل دوم »»»»»»

اصول آمایش سرزمینی در طراحی پروژه با توجه به زاویه آینده نگرانه 

1) خوشه بندی فضایی روستاها. 

تقسیم روستا ها به خوشه های 5 تا 10 خوشه روستایی براساس فاصله جغرافیایی..جمعیت ..دسترسی به جاده ..همگن بودن اقلیم . که هر خوشه دارای یک مرکز مدیریت پسماند مشترک خواهند داشت .

2) اولویت بندی فضایی »»»»

روستاها در سه سطح طبقه بندی میشوند 

1) بحرانی ( روستاهایی که در مجاورت پهنه های حساس و دارای دفن زباله گسترده هستند )  

2) نیمه بحرانی. 

3) پایدار نسبی 

که در اینجا اولویت پاکسازی با مناطق بحرانی خواهد بود که در حوزه آبریز دریاچه ارومیه قرار دارند . 

3) تطبیق با شرایط اقلیمی »» 

مناطق سردسیری:  سکوهای بتنی مقاوم به یخ زدگی 

مناطق کشاورزی: توسعه کمپوست سازی محلی 

مناطق گردشگری:مدیریت ویژه مناظر و پاکسازی حریم روستاها 

اهداف کلان طرح »»»»»

 1) حذف کامل دفن غیر مجاز زباله در حریم روستاها طی 3سال 

2) استقرار نظام تفکیک از مبدأ در حداقل 60% از خانوارهای روستایی 

3) ایجاد زیر ساخت های منطقه ای مدیریت پسماند در تمامی شهرستان ها 

4) تبدیل پسماند تر به کود آلی در راستای اقتصاد سبز 

5) ارتقاء شاخص سلامت و زیر بنایی بصری در روستاها 

فصل چهارم »»»برنامه اجرایی 

1) فاز اول : پایش و مستند سازی (6) ماهه.. تهیه نقشه GIS نقاط دپوی زباله ..تشکیل بانک اطلاعاتی محیط زیست روستایی 

برآورد حجم تولید پسماند هر خوشه . تدوین اطلس پسماند روستایی استان 

2) فاز دوم : پاکسازی ضربتی  در سال اول ..بسیج دهیاری ها و ماشین آلات مورد نیاز از مرکز .. پاکسازی کامل حریم 2کیلومتری روستا ها..انتقال پسماندهای انباشته شده به سایت های مجاز ..ایمن سازی محل های دفن زباله های قبلی 

3) فاز سوم »» استقرار سیستم پایدار در سال دوم و سوم 

ایجاد ایستگاههای انتقال خوشه ای ..احداث سکوهای استاندارد ..نصب دستگاه پرس فشرده سازی..تعیین پیمانکار حمل منطقه ای 

تفکیک از مبدا ..توزیع سطل های سه گانه ..آموزش خانوارها ..اعمال مشوق های مالی ..کمپوست سازی محلی ..احداث واحد های کوچک در حوزه های کشاورزی ..فروش کود تولیدی به باغداران ..کاهش 40% حجم پسماند دفن شونده 

فصل پنجم :»»» سازو کار مالی 

1) منابع تأمین اعتبار »»»اعتبارات دهیاری ها ..ردیف استانی مدیریت پسماند ..مشارکت بخش خصوصی مسیولیت اجتماعی صنایع ..تسهیلات ملی محیط زیست 

2) مدل درآمدی پایدار ..فروش مواد بازیافتی ..فروش کمپوست عوارض خدمات حداقلی از خانوارها ..قرار داد BOT برای مراکز انتقال 

فصل ششم »»»» مشارکت اجتماعی و فرهنگی 

تشکیل باران محیط زیست روستایی ..آموزش در مدارس ..برگزاری جشنواره سالانه روستای پاک ( بسیار موثر)  

اعطای نشان استانداری به روستاهای سبز 

فصل هفتم »»» فناوری و نظارت مستمر 

نصب GPS بر خودرو های حمل زباله ..ایجاد سامانه گزارش مردمی ...پایش ماهواره ای محل های دفن زباله . ایجاد مرکز مدیریتی در استانداری 

فصل هشتم »»» شاخص های ارزیابی عملکرد 

شاخص اهداف سه ساله »» کاهش دفن زباله غیر مجاز به میزان 80% ... تفکیک از مبدا به میزان 60% در میان خانوارها ..پاکسازی حریم روستاها به میزان 100% ..کاهش شکایات زیست محیطی به میزان 70%..تولید کود آلی 30% با استفاده از پسماند تر

اجرای این طرح ضمن انطباق با اصول آمایش سرزمینی می‌تواند طرف سه سال ساختار مدیر پسماند روستایی استان را از وضعیت سنتی و پراکنده به وضعیت پایدار منطقه ای و اقتصادی و بهداشتی تبدیل کند و شرط موفقیت در این طرح هماهنگی بین استانداری و فرمانداری ها .دهیاری ها و اداره کل محیط زیست بهمراه مشارکت فعال مردمی است . 

امید است با اهمیت دادن به مسائل محیط زیست کشور مان را به یک کشور پاک و مدرن با محیط زیست نمونه که یکی از زیر ساختها های اساسی توسعه پایدار یک کشور محسوب میشود تبدیل کنیم .

 علی احمدیان پژوهشگر و آینده پژوه