نگاشت نخست | بهمن ۱۴۰۴
دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای
وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَکُونُوا شُهَدَاءَ عَلَی النَّاسِ وَیَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیدًا
«و این گونه شما را امتی میانه قرار دادیم تا بر مردم گواه باشید و پیامبر هم گواه بر شما باشد.» (بقره – آیه ۱۴۳)
«این را کراراً گفته‌ام، یک کشوری را که بخواهید اداره بکنید، تا شرکت مردم نباشد نمی‌شود اداره صحیح بشود. وقتی بنا شد که مردم شرکت کنند در کارها، شما شرکت دادید مردم را … و آنها دیدند که شما می‌خواهید همکاری کنید با آنها، آنها هم همکاری می‌کنند با شما. و بی‌همکاری امثال بازار، کارگرها، زارعین و… بدون این قشرهای مختلفی که هستند کار از پیش نمی‌رود، باید آنها هم وارد باشند در کار و کمک کنند. کارهایی که آنها می‌توانند انجام بدهند، انجام بدهند … آنهایی که در صدد این‌اند که برای کشور خدمت بکنند، آنها را دستشان را باز بگذارید خدمت بکنند.»
«بالاخره در هر برهه‌ای راهکارهای عملی لازم است. در هر برهه‌ای از زمان راهکارهای عملی مورد نیاز است. خب محلّ بحث ما اینجا است. آنچه شما سؤال می‌کنید ـ یعنی نسل جوان ممکن است سؤال بکند و یک سؤال مستتری است ـ همین است که بالأخره راهکار عملی برای اینکه ما بتوانیم به عنوان یک جوان وارد میدان بشویم چیست؟ خب این چهار عنصری که گفتیم ـ همه اینها ـ که برای یک حرکت عمومی این چهار عنصر نیاز است، تبیین اینها نیاز دارد به ذهن فعّال و زبان گویا؛ منتها این [مورد] آخری که مسئلة راهکارهای عملی باشد، احتیاج دارد به هدایت، تمرکز، پیگیری، فعّالیت پی درپی و لحظه به لحظه برای اینکه بتواند این کاروان عظیم جامعه را و مهم‌تر از همه جوان‌های جامعه را به پیش ببرد. این کار چه کسی است؟ این تمرکز، این ایجاد برنامة کار، پیدا کردن راهکار، ارائه راهکار، برنامه‌ریزی، به عهدة چه کسی است؟
این به عهدۀ جریان‌های حلقه‌های میانی است. این نه به عهدۀ رهبری است، نه به عهدۀ دولت است، نه به عهدۀ دستگاه‌های دیگر است؛ [بلکه] به عهدۀ مجموعه‌هایی از خود ملّت است که خوشبختانه امروز ما این را کم هم نداریم. ما نخبه‌های فکری در زمینه‌های گوناگون مورد نیاز در میان جوانان، در میان مسئولین خودمان داریم. اینها می‌توانند بنشینند برنامه‌ریزی کنند و هدایت کنند؛ تشکل‌های دانشجویی از این قبیل‌اند، مجموعه‌های با تجربه و فعّال در زمینه‌های فرهنگی و فکری و مانند اینها از این قبیل‌اند و هرکه هم در این زمینه‌ها فعّال‌تر باشد مؤثّرتر است؛ یعنی زمام کار دست کسانی است که فعّالیت کنند؛ تنبلی و بی‌حالی و کسالت و مانند اینها به درد نمی‌خورد.» — آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ظله، ۱۳۹۸/۰۳/۱
مفهوم حلقه‌های میانی توسط رهبر معظم انقلاب در تاریخ اول خرداد ۱۳۹۸ – درست در یکصدمین روز صدور بیانیه – مطرح شد تا پاسخی به پرسش برآمده از رویکرد بیانیه گام دوم باشد. مخاطبان اصلی بیانیه که کنشگران متعهد برای ادامه و تعمیق حرکت انقلاب اسلامی هستند، یعنی جوانان، با این پرسش مواجهند که چگونه نقش خود را در پیشرفت همه‌جانبه و تحقق آرمان‌های انقلاب، ایفا نمایند. حلقه‌های میانی بستر این کنشگری را فراهم می‌سازد.
لذا منشور حلقه‌های میانی درصدد است:
«حلقه‌های میانی» به مجموعه‌های متشکل از نخبگان و فعالان مردمی مشتمل بر شبکه‌ها، تشکل‌ها و گروه‌های اجتماعی خودجوش، مردمی و غیردولتی اطلاق می‌شود که با یافتن راهکارهای عملی، حرکت عمومی منضبط و معقول را از طریق برنامه‌ریزی و هدایت کارگروه‌های مسئله‌محور مردمی (مجموعه‌های مردمی ساماندهی شده عملیاتی)، زمینه را برای تحقق توصیه‌های بیانیه گام دوم ذیل شعارهای فطری و جهانی انقلاب فراهم می‌کنند.
حلقه‌های میانی از نظر ابعاد کمّی، حیطه نقش‌آفرینی، ضریب تأثیرگذاری، جنس کارکرد و فعالیت و… از طیف گسترده و تنوع فراوان برخوردارند. به عبارت دیگر، اطلاق «حلقه میانی» با حفظ مقاصد، اصول و کارکردهای بیان شده در این منشور، اطلاق تشکیکی و ذومراتب است.
ضرورت شکل‌گیری حلقه‌های میانی در سه محور اصلی تبیین می‌شود:
در حقیقت حلقۀ میانی «واحد واسط راهبردی ـ عملیاتی» است؛ نه صرفاً اتاق فکر، نه صرفاً گروه جهادی، نه صرفاً لابی اداری؛ بلکه گرهی که این سه را به هم وصل می‌کند.
امکان و ضرورت حلقه‌های میانی بر مجموعه‌ای از پیشفرض‌های بنیادین استوار است که واقعیت‌های موجود جامعه ایران و ضرورت‌های تحقق بیانیه گام دوم انقلاب را منعکس می‌کند. این مفروضات عبارت است از:
بدون لایۀ واسط حلقه‌های میانی، تحقق کامل نظریۀ «نظام انقلابی» و تکمیل و تکامل «جامعه‌پردازی» مقدور نخواهد بود. حلقه‌های میانی قرار نیست «حرکت عمومی» را از نو بسازند، بلکه موجودیت بالفعل را منظم‌تر، معقول‌تر، سریع‌تر، عمیق‌تر و هم‌افزاتر می‌کنند تا به افق تمدن نوین اسلامی کمک کنند.
حلقۀ میانی به عنوان منظومه‌ای فعال، از چهار رکن اندیشه، عمل، حکمرانی و گفتمان تشکیل می‌شود:
در قالب چرخه یکپارچه سه‌مرحله‌ای (تشخیص مسئله، طراحی راهکار، اجرا و بازخورد) به گونه‌ای همزمان و تعاملی عمل می‌کنند.
(دو سطح جهانی و امت اسلامی نیز قابل ترسیم است).
سلامت، مسکن، مدیریت شهری، رشد کارآمدی آموزش و تربیت، معیشت و اشتغال، رسانه‌ای و فضای مجازی، مبارزه با فساد، اصلاح سبک زندگی، کمک به جبهه مقاومت، پژوهش و فناوری، آزاداندیشی و مناظره، افزایش بهره‌وری در صنایع خُرد و متوسط.
ایدهٔ شکل‌گیری «اندیشکده‌های استانی گام دوم» در سطح هر استان، با حضور و مشارکت همدلانه و مؤثر همۀ سازمان‌ها، نهادها، مراکز و چهره‌های معتمد و به‌ویژه نیروهای مردمی جوان و نخبه استان برای هدایت، حمایت و کمک به توانمندسازی و هماهنگی حلقه‌های میانی در سطح هر استان در ذیل راهبری نماینده ولی فقیه ارائه شده و در حال پیگیری است.